چگونه انتقاد کنیم تا تغییر کند؟

چگونه انتقاد کنیم تا تغییر کند؟

وقتی دو انسان در کنار هم قرار می گیرند،یک سری از چیزها هست که در طرف مقابل دوست ندارند.اینجا مفهومی به نام تغییر دادن ایجاد می شود.این تغییر دادن یکی از بزرگ ترین دردسرهای تمام زندگی هاست.چون هر دو می خواهند طرف مقابل را تغییر دهند.

همه می خواهند دیگری را تغییر دهند و کسی خودش را تغییر نمی دهد! قبول دارید؟مردم کشورمان ایران، عاشق تغییرند.البته تغییر دیگران، نه تغییر خودشان! مردم می گویند انتقاد باید سازنده باشد.اما متأسفانه انتقادشان به دعوا یا کینه تبدیل می شود.

ویلیام گلسر ،روانشناس معروف می گوید: هیچ انسانی را نمی توانیم تغییر دهیم، مگر اینکه خودش بخواهد.ما فقط می توانیم نحوه ی تعامل خودمان را با آدم ها تغییر دهیم و به آنها اطلاعات دهیم.نمی شود کسی را تغییر داد اما می شود روی او اثر گذاشت.

ای کاش اصل بالا را در مدرسه، به جای ریاضی و فیزیک یاد می گرفتیم.

حالا که فهمیدیم که آدم ها را نمی توان تغییر داد،چه کار کنیم؟

وقتی پدر و مادر همسرم برخوردشان با من خوب نیست، چه کار کنم؟ وقتی رفتار همسرم مرا ناراحت می کند، چه کار کنم؟ حالا که من دارم اذیت و کلافه می شوم، وقتی هیچ انسانی را نمی توان تغییر داد، پس چه کار می شود کرد؟

ما برای تغییر دادن آدم ها از روش های اشتباه استفاده می کنیم:

  • تحقیر: وقتی می خواهم همسرم بهتر صحبت کند، می گویم: خاک تو اون سرت کنند با اون صحبت کردنت! این چه جور حرف زدنیه! آبروی منو بردی! تو هم مثل باباتی!
  • تهدید: یه بار دیگه اینجوری کنی، من میرم! یه بار دیگه اینجوری کنی، از فلان چیز خبری نیست! دیگه خونه رو تمیز نمی کنم!
  • غرغر: صد بار بهت گفتم لباس هات رو تخت ننداز! من کلفت نیستم! کلفت نیوردی تو این خونه!
  • قهر: شب کنارش نخوابیم و نادیده اش بگیریم.
  • سرزنش: چرا این کار رو کردی؟ یه بار شد حوصله داشته باشی، آدم؟!
  • مقایسه: از فلانی یاد بگیر! ببین چقدر مرتبه!

موارد بالا موجب بدبختی ما در زندگی خواهد شد.تغییر کردن کار بسیار سختی است.حالا ما با بیان بدمان کار را خراب تر هم می کنیم!

شرایط انتقاد سازنده چیست؟

در چه شرایطی اجازه انتقاد کردن نداریم؟ قبل از اینکه از کسی انتقاد کنیم، سؤالات زیر را از خودمان بپرسیم:

  • آیا روش دیگری به جز انتقاد وجود دارد؟

یکی از روش هایی که بهتر است به جای انتقاد کردن استفاده کنیم،سوال پرسیدن است.مثلا مدیر ساختمانمان تعویض لامپ سوخته سردر خانه را به تاخیر می اندازد .در نتیجه شب ها جلوی در خانه مان تاریک و ترسناک است .

به جای گفتن: چرا لامپ رو عوض نکردی؟! خیلی بی مسئولیتی! امنیت ساکنین اصلا برات مهم نیست!

بهتر است بگوییم:سرت خیلی شلوغه که هنوز نرفتی لامپ سردر رو عوض کنی؟

  • آیا امکان اصلاح هست؟

مثلا اگر بعد از مدت ها یکی از دوستانمان را می بینیم،گفتن جمله ی چقدر پیر و شکسته شدی! تاثیری در جوان شدن او نخواهد داشت.با گفتن این جمله، فقط دوستمان را از خودمان می رنجانیم.

  • آیا اثر گذاره؟

یکنفر یک کار اشتباه کرده،هزار نفر از او انتقاد کرده اند.حالا من هم می شوم هزارویکمین نفر! بنابراین انتقادم اثر ندارد! حالا اگر انتقادم باعث رسانه ای شدنش شود،آن موقع خوب است.

یا به طور مثال صد نفر قبل از ما به او گفته اند: سیگار نکش! پس حرف ما دیگر مؤثر نیست!

بنابراین اگر دیدیم انتقادمان مؤثر نیست، اصلا انتقاد نکنیم.چون فایده ندارد.در این شرایط بیشتر آدم ها به اشتباه می گویند: می گم تا بدونه! ولی متأسفانه با انتقادش نه او می داند و نه می فهمد!

آیا خودمان این مشکل را نداریم؟

من گاهی فرصت نمی کنم لباسم را اتو کنم،ولی با این حال یک بار که دوستم لباسش چروک است اگر به او بگویم:چرا لباست رو یه اتو نزدی؟! اشتباه کرده ام چون خودم هم همین مشکل را دارم.

  • آیا روش درست انتقاد کردن را بلدیم؟

معمولا ما نه در خانواده و نه مدرسه و جامعه، روش درست انتقاد کردن را یاد نمی گیریم.پس تا زمانی که ندانیم روش درست انتقاد کردن چیست،حق نداریم از کسی انتقاد کنیم.

  • آیا این مسئله به ما مربوط است؟

مثلا موضوعاتی مثل چرا بچه دار نمی شید یا چرا فقط یک دونه بچه دارید؟ یا چرا ازدواج نمی کنی؟یک مسئله ی کاملا شخصی است و به ما مربوط نیست.

  • آیا سلیقه مطرح است؟
چطور با افراد غرغرو رفتار کنیم؟
ادامه ی مطلب

ما حق نداریم راجع به چیزهای که در آن سلیقه ی شخصی مطرح است، مثل دکوراسیون خانه ی کسی انتقاد کنیم.

  • آیا شخص مناسبی را برای انتقاد انتخاب کرده ام؟

گفتن مشکلات اقتصادی به خانواده یا در مهمانی ها فایده ای ندارد.گفتن فساد در جامعه به خانواده مان فقط باعث ایجاد تنش می شود.بطور مثال وقتی آقایان در خانه از مدیر ، حکومت و دولت به همسر و فرزندشان انتقاد می کنند،هیچ اتفاقی نمی افتد! فقط انرژی منفی را وارد خانه می کنند!

اگر به منشی یک شرکت از بدی های مدیر بگوییم، هیچ اتفاقی نمی افتد! این همان غیبت کردن است! پس به خود فرد بگوییم.

وقتی هواپیما ساعت ها تاخیر دارد،مسافران عصبانی بعد از سوار شدن به هواپیما به مهمانداران غر می زنند!در صورتی که مهمانداران نقشی در تاخیر هواپیما ندارند.بهتر است مسافران بعد از پایان سفر،گروهی به شرکت هواپیمایی اعتراض کنند که معمولا هیچ کس حوصله این کار را ندارد!

  • آیا می خواهم با انتقادکردن جلب توجه کنم؟

آیا با انتقاد کردن می خواهم بگویم که من هم هستم؟

  • آیا می خواهم با انتقادکردن کسی را تخریب کنم؟
  • آیا می خواهم با انتقادکردن عقده گشایی کنم؟
  • آیا می خواهم حالش را بگیرم؟

وقتی قبل از هر انتقادی از خودمان بپرسیم من چرا می خواهم انتقاد کنم؟آیا می خواهم حالش را بگیرم یا اثریخش باشم؟ می بینییم که ما بیشتر برای خودمان انتقاد می کنیم! نه برای بهبود شرایط و روابط!

  • آیا عادت به منفی بودن دارم؟

اهل غُر زدن هستم؟

  • آیا ارزش عزت نفسم را دارد؟

آیا می دانستید اگر انتقاد به جا هم باشد،از عزت نفس ما کم می کند؟انتقاد به جا،کمی عزت نفس را پایین می برد.اگر انتقاد نابجا باشد که کلا عزت نفس را از بین می برد!

پس تا جایی که می توانیم انتقاد نکنیم.چون کسانی که زیاد انتقاد می کنند، عزت نفس پایینی دارند.پس یادمان باشد هر انتقادی که می کنیم، چه به جا و چه نا به جا، بخشی از عزت نفس ما را از بین می برد.و اگر مجبوریم انتقاد کنیم، باید ده برابر آن از آن شخص حسن جویی و تعریف کنیم تا عزت نفس مان برگردد.

بنابراین قبل از هر انتقادی سوالات بالا را از خودمان بپرسیم.

اشتباهات رایج انتقاد کردن:

  • بیش از اندازه انتقاد نکنیم

اگر زیاد از حد انتقاد کنیم،به نظر غرغرو می آییم.اینطوری دیگر کسی به حرفمان گوش نمی دهد.ولی اگر به ندرت انتقاد کنیم،با دقت به ما گوش می دهند.

وقتی کسی دائما انتقاد می کند، وقتی یک انتقاد جدید می کند، دیگران می گویند: ای بابا! باز این اومد!

یادمان باشد، هر چقدر بیشتر انتقاد کنیم، احترام بیشتری را از دست می دهیم.هر چقدر کمتر انتقاد کنیم، احترام حرف های ما بالاتر می رود.وقتی کسی که کم انتقاد می کند، انتقاد می کند، می گویند: ببین شرایط چطوری بوده که فلانی هم صداش درومده!

پس هر چقدر کم تر انتقاد کنیم، اثر گذاری صحبت ما بیشتر می شود.قبول دارید؟
حواسمان باشد فقط یک انتقاد کنیم.چون اگر دو انتقاد را با هم مطرح کنیم،فردی که مورد انتقاد قرار گرفته،دچار مشکل می شود و بیشتر می رنجد.در این شرایط او فقط به یک کدام از انتقادات ما به انتخاب خودش جواب می دهد.همچنین او فکر می کند که ایراد دارد و شما دوستش ندارید.
مثلا وقتی داریم از حرفی که همسرمان در جمع زده انتقاد می کنیم،مشکلات و دلخوری های دیگر را هم پیش بکشیم،کاری از پیش نمی بریم.

خیلی ها به اشتباه عادت دارند دو سه تا ایراد دیگر هم پیدا کنند و همه را با هم مطرح کنند.

بنابراین یکی را بگوییم،نتیجه بگیریم،بعد که نتیجه گرفتیم انتقاد بعدی را مطرح کنیم.

  • وقتی آدم بهتری نسبت ما برای انتقاد کردن وجود دارد

وقتی بدانیم اگر انتقاد توسط آدم دیگری صورت گیرد،اثر بیشتری دارد،بهتر است انتقاد نکنیم.
مثلا وقتی رفتار نامناسبی را از عروس خانواده می بینیم،اگر مادر عروسمان به او تذکر دهد،خیلی موثر تر از تذکر ماست.

  • آیا در زمان مناسب انتقاد می کنیم؟

آیا اجازه داریم بلافاصله بعد از زمانی که شخص اشتباه را مرتکب شده، انتقاد کنیم؟بیشتر اوقات این اجازه را نداریم.اما برخی اوقات بله، اجازه داریم.

مثلا وقتی همسرمان با شوق وذوق لباسی برای خودش خریده که رنگش اصلا به او نمی آید،همان لحظه به او نگوییم.اجازه دهیم چند وقتی بگذرد بعد بگوییم.

  • آیا داریم در جای مناسبی انتقاد می کنیم؟
الگوبرداری چیست؟+الگوبرداری از افراد موفق برای درخششمان در زندگی
ادامه ی مطلب

حواسمان باشد هیچگاه در جمع از کسی انتقاد نکنیم.چون اگر جلوی جمع از کسی انتقاد کنیم، آن شخص فقط تلاشش بر این است که آبرویش نرود و از خودش دفاع کند.ولی وقتی در تنهایی مطرح کنیم، گارد کمتری خواهد گرفت.

یادمان باشد حتما در تنهایی از کسی انتقاد کنیم.

مثلا یک عده در اثر ناآگاهی در زیر پست اینستاگرام که همه می بینند از کسی انتقاد می کنند.
یادمان باشد اگر قرار است موضوعی را مطرح کنیم که احساس ما نقش مهمی را در آن دارد،بهترین راه،گفتگوی رو در رو است.بعضی به اشتباه ناراحتی های خود را تلفنی،پیامکی،با تلگرام یا واتساپ یا زیر پست اینستاگرام مطرح می کنند.اینگونه انتقاد ما تاثیر چندانی نخواهد داشت.

  • وقتی کسی در حال بهبود است دوباره از او انتقاد نکنیم

مثلا مادرم بعد از چند سال مقاومت ،تصمیم گرفته ورزش کند.او به باشگاه رفته و ثبت نام کرده.در صورتی من پنج سال است دارم به او از فواید ورزش کردن می گویم.حالا اگر بیایم به مادرم بگویم:آفرین که ورزش می کنی،اما ای کاش زود تر ورزش کردن را شروع می کردی،در ذوقش میخورد!

  • هیچ وقت کسی را با کس دیگر مقایسه نکنیم

از گفتن جملات زیر خودداری کنیم:

  • ببین زنعمو چقدر اهل ورزشه،یاد بگیر ازش!
  • ببین علی آقا چقدر مرتبه!
  • ببین محمد چقدر اهل کمک کردن به خانومشه!
  • ببین مادرم چقدر آشپزیش خوبه!

آدم ها قابل مقایسه با یکدیگر نیستند.چون شرایط همه ما با یکدیگر متفاوت است.با مقایسه کردن تنها بذر کینه و انتقام را دل آدم ها می پاشیم.

  • هنگام انتقاد کردن،شوخی نکنیم.

انتقاد همراه با شوخی و طنز نه تنها تاثیرگذار نیست،بلکه سازندگی اش را از دست می دهد.پس همیشه جدی اما با مهربانی انتقاد کنیم.

  • بدون اجازه ی کسی از او انتقاد نکنیم.

اگر کسی از ما نظر نخواسته ما حق نداریم از او انتقاد کنیم.در این صورت بهتر است به او پیشنهاد دهیم.
مثلا من می خواهم از نحوه لباس پوشیدن دوستم انتقاد کنم.ولی او از من نظر نخواسته.به او پیشنهاد می دهم که: من در مورد نحوه لباس پوشیدن درست، تجربه و مطالعه دارم اگه دوست داری باهات در میون بگذارم…

اگر تمام شرایط پیش نیاز انتقاد وجود داشته باشد،آنگاه مجاز به انتقاد کردن هستیم.انتقاد برای آدم ها درد دارد.چون ما در حال زیر سؤال بردن یک شخصیت یا یک رفتار هستیم.هیچ کس از اینکه زیر سؤال برده شود، خوشش نمی آید.پس هر بار می خواهیم انتقاد کنیم، آنقدر مهم باشد که ارزش این درد را داشته باشد.

نکته ی مهم اینجاست که تا جایی که امکان دارد درد انتقاد را برای طرف مقابل کم کنیم.یعنی انتقاد را خیلی صریح و محکم که باعث دردسر و کدورت شود مطرح نکنیم.از همسر یا مدیرمان جوری انتقاد نکنیم که ناراحت شود و بعدا در صدد تلافی بربیاید.پس تا می توانیم در این زمینه از مهارت های ارتباطی حرفه ای استفاده کنیم.

چگونه انتقاد کنیم؟

انتقاد کردن درست،شش مرحله دارد:

  1. اجازه گرفتن
  2. حسن جویی یا اعتراف به اشتباه خودمان
  3. گفتن نظر شخصی
  4. اشاره به رفتار نه به شخصیت او
  5. ارائه راهکار(تبدیل انتقاد به پیشنهاد)
  6. وقت دادن و اختیار دادن

حالا هر کدام از این مراحل را شرح می دهم:

  • اجازه گرفتن:

اولین مرحله ی انتقاد کردن، کسب اجازه است.کسب اجازه، فواید زیر را دارد:

  1. نشان می دهد ما مؤدب هستیم چون برای وقت او احترام قائل هستیم.
  2. شرایط را آماده سازی می کند.چون اگر بی مقدمه شروع کنیم، او غافلگیر می شود.به همین خاطر یا از مکالمه فرار می کند یا حمله می کند.
  3. کسی که بپذیرد در مورد موضوع با ما صحبت کند،مشارکت بیشتری در جریان مکالمه با ما خواهد داشت.اینطوری آن شخص نمی تواند از انتقاد ما فرار کند! چون وقتی اولش اجازه گرفته ایم، دیگر وسط کار نمی تواند بگوید: نه! من وقت ندارم! الان حوصله ندارم! حالا باشه بعدا!

بنابراین از اینکه زمان مناسبی هست،اطمینان حاصل کنیم.یادمان باشد در جمع از کسی انتقاد نکنیم چون در آن شرایط او فقط نگران از بین رفتن آبرویش است.

کسب اجازه  بسته به اینکه طرف مقابلمان چه کسی هست،با جملاتی مانند زیر صورت می گیرد:

  1. می تونم ازتون خواهش کنم چند دقیقه از وقتتون رو در اختیار من قرار بدید؟می خواهم نکته ای را خدمتتون عرض کنم.
  2. الان موقع مناسبیه که من نکته ای رو خدمتتون عرض کنم؟چه زمانی خدمتتون برسم؟
  3. علی جان الان فرصت مناسبی هست من باهات صحبت کنم؟
  4. الان زمانی مناسبی هست من یک نکته ای رو بهت بگم؟
  5. حوصله داری چند دقیقه یه چیزی رو بهت بگم؟
  6. کی وقت دارید دو دقیقه صحبت کنیم؟
  7. حسش رو داری در مورد یک چیزی با هم صحبت کنیم؟
  8. آقای فلانی الان فرصت دارید یک چند دقیقه ای رو با هم صحبت کنیم؟
  9. عزیزم الان حوصله ات میشه یه چیز کوچولو بهت بگم؟
  10. مامان جونم الان یک نکته ای رو بهت بگم؟
  11. عزیزم الان می تونم یه نکته رو بهت بگم؟
حل مسئله چیست؟ | چطور در زندگی شخصی، شغلی و اجتماعی بدرخشیم؟
ادامه ی مطلب

اگر جواب داد که الان وقت ندارم یا الان حوصله ندارم،دوباره بپرسیم:خُب،کی فرصت داری؟ من چه زمانی بیام پیشت؟پس یک زمان دیگر می گیریم و دوباره به سراغش می رویم.

دقت کنیم که در کسب اجازه کلمه انتقاد را بکار نبریم.مثلا نگوییم: وقت داری یک انتقاد ازت بکنم؟چون مردم نسبت به کلمه ی انتقاد گارد می گیرند.
اگر یک نفر عروسی اش را بد برگزار کرده،هیچ زمانی مناسب انتقاد کردن نیست،چون عروسی دیگر تمام شده و کاری از دستش برنمی آید.وقتی کسی یک قرارداد را نوشته و تمام شده،دیگر وقت انتقاد کردن،نیست.
وقتی یک نفر دیوار خانه شان را یک رنگ خاص زده،زمان انتقاد کردن،نیست،چون دیگر نمی تواند کاری کند.وقتی یک کار تمام شده و رفته،دیگر زمان انتقاد کردن نیست.
بنابراین تنها زمانی که احتمال می دهیم ممکن است دوباره آن اشتباه را تکرار کند،سراغ انتقاد کردن برویم.البته حواسمان باشد بلافاصله بعد از آن رویداد، نقد نکنیم.وسط خوشحالی یا ناراحتی زیاد یک نفر هم انتقاد کردن درست نیست.
یادمان باشد در جاهای عمومی و جلوی بقیه انتقاد نکنیم.چون با این کار ذهن آن شخص فقط مشغول حفظ آبرویش می شود.او در جمع فقط به فکر جواب دادن به ماست چون آبرویش در خطر است.
انتقاد خصوصی،اثرگذارتر از انتقاد در جمع است.مثلا اوج حماقت این است که در حضور مهمان ها به همسرمان بگوییم: غذا بی نمکه !
  • حسن جویی یا اشتباه شخصی:

انتقاد کردن درد دارد چون ما داریم یک رفتاری را در کسی زیر سؤال می بریم.آدم ها از اینکه رفتارشان زیر سؤال برود،خوشحال نمی شوند.پس یادمان باشد هر وقت می خواهیم انتقاد کنیم، آنقدر این مسئله مهم باشد که ارزش این درد را داشته باشد.

افرادی که به عمل جراحی راضی می شود به این نتیجه رسیده اند که رنج بیماری شان ارزش زیر تیغ جراحی رفتن را دارد.بنابراین انتقادمان هم در مورد چیز مهمی باشد که ارزش گفتن داشته باشد.

پس هر چقدر هم درست و اصولی انتقاد کنیم،به صورت طبیعی مردم نسبت به آن گارد می گیرند.بنابراین بهتر است ابتدا از آنها حسن جویی یا تعریف کنیم تا حس خوب بگیرند.با این کار از درد انتقاد کم می کنیم. انتقاد صریح و محکم باعث کدورت می شود.

در حسن جویی از یکی از رفتار های خوب شخص مقابل تعریف کنیم.یا می توانیم از او به خاطر وقتی که در اختیار ما گذاشته،تشکر کنیم.به طور مثال:

  1. مردی خطاب به همسرش میگوید: گُلی جان ازت ممنونم که غذا رو اینقدر خوشمزه درست می کنی.
  2. عزیزم ازت ممنونم که دیروز بهم کمک کردی مهمونی به خوبی برگزار بشه.
  3. مرسی که وقتت رو به من دادی.من ازت تشکر می کنم تو واقعا همکار خوبی برای من بودی و هستی.
  4. من واقعا ازت متشکرم.تلاشی که در این مسیر می کنی،خیلی ارزشمنده.
  5. من خوبی های خیلی زیادی از تو دیدم و واقعا ازت ممنونم.
  6. ازت ممنونم به خاطر زندگی خوبی که برامون ساختی.

برای اینکه یاد بگیرید چگونه از طرف مقابل تعریف کنید تا چاپلوسی نباشد و به دلش بنشیند،مقاله ی زیر را بخوانید:

چگونه از دیگران تعریف کنیم تا چاپلوسی نباشد

راه دیگر برای از بین بردن مقاومت طرف مقابل، اعتراف به اشتباه خودمان در گذشته است.وقتی اشتباهمان را می گوییم او متوجه می شود که از موضع بالا به پایین به او نگاه نمی کنیم.پس گارد کمتری می گیرد:

  1.  اگر بخواهیم از آشپزی کسی انتقاد کنیم، بگوییم من که تازه ازدواج کرده بودم، عدس پلو رو  مثل سنگ درست کردم!
  2.  اگر بخواهیم از پشت صحنه ی فایل ویدئویی کسی انتقاد کنیم بگوییم من دو سال پیش که شروع به ضبط فیلم کردم، پشت صحنه ام خیلی بدتر از الانم بود.دقت کنیم که در اینجا خودمان را تحقیر نکنیم، مثلا نگوییم که اون موقع من از الان تو خیلی بدتر بودم!
  3. من سه سال پیش اولین بار این کار رو خراب کردم.
  4. بابت رفتار اون روزم ازت عذر می خوام.متأسفم که ناراحتت کردم.از این به بعد حواسم هست دیگه پیش نیاد.
  • اعتراف به شخصی بودن نظر:
چگونه صحبت کنیم تا جذاب شویم؟
ادامه ی مطلب

در این مرحله می گوییم این نظر شخصی ماست و در درست بودنش شک داریم.برایمان قطعیت ندارد.اینطوری طرف مقابل در برابر انتقاد ما مقاومت کمتری نشان می دهد.برای این کار از جملاتی مانند اینها استفاده می کنیم:

  1. نظر شخصی من اینه که…
  2. به نظر من اینطور میاد،درسته؟
  3. برداشتم من اینطوریه اما مطمئن نیستم که درسته یا نه.
  4. در این قضیه تردید دارم.
  5. می خوام نظر خودم رو راجع به فلان بگم.
  6. نظر شخصی منه،شاید درست نباشه.
  7. من احساس می کنم اینطوریه.
  8. من این احساس رو دارم.
  9. این فکر منه، ممکنه اشتباه باشه.نمی دونم درسته یا نه.
  10. یه چیزی به نظرم اومده.
  11. یه نظر شخصی دارم.
  12. به نظر من اینطوریه.
  13. به نظر شخصی خودم فکر می کنم…

مثلا به جای اینکه بگوییم: تو به من محل نمی گذاری!

بگوییم: وقتی بعد از مدت ها می بینمت،نگاهت رو سریع از من برمی داری، ناراحت میشم چون فکر می کنم نادیده گرفته شدم.البته این برداشت منه، مطمئن نیستم درسته یا نه.

  • اشاره به رفتار نه شخصیت:

به جای اینکه شخصیت انسان ها را زیر سوال ببریم،به رفتار آنها اشاره کنیم.چون اگر به رفتارش انتقاد کنیم، شخص رفتارش را عوض می کند.اما اگر به شخصیت انتقاد کنیم، او نمی تواند شخصیتش را تغییر دهد یا نمی خواهد که تغییر دهد.پس به ما حمله می کند.

در این جا اجازه ی گفتن جملات زیر را نداریم:

  1. تو بی فکری!
  2. تو بی دقتی!
  3. تو بی ملاحظه ای!
  4. تو کلا آدم بی شخصیتی هستی!
  5. تو کلا شعور نداری!
  6. تو مثل آدم حرف نمی زنی!
  7. تو خودخواهی!
  8. تو همیشه آبروی منو می بری!

گفتن جمله ی: تو نفهمی! حمله به شخصیت اوست نه رفتار او.وقتی به شخصیت آدم ها انتقاد می کنیم،آنها در صدد دفاع از خود برمی آیند.چون نمی خواهند شخصیتشان را عوض کنند پس به ما حمله می کنند.اما اگر به رفتار آنها انتقاد کنیم،بهتر می پذیرند و رفتارشان را اصلاح می کنند.

پس در این مرحله، دقیقا آنچه را که دیده یا شنیده ایم،باز گو می کنیم.از کلی گویی هایی مانند: تو همیشه… و یا تو هیچ وقت… تو بی احساسی…بپرهیزیم.تا جای ممکن جزئیات زمانی ، مکانی و موقعیتی را مطرح کنیم(اون روز، تو اون مهمونی،جلوی عمه ام وقتی اینو گفتی…).

بنابراین بهتر است بگوییم:

  1. اونجا که اون کار رو کردی،عصبانی شدم.
  2. من فکر می کنم که اونجا با اون رفتارت به من توجه نداشتی.
  3. به نظر شخصی خودم فکر می کنم که اونجا تو اون مهمونی، اون رفتارت خیلی خوشایندم نبود و می تونست متفاوت باشه.
  4. اون کارت ، اونجا واقعا منو رنجوند.
  5. اونجا که جلوی جمع چند تا از نقطه ضعف های منو گفتی،من خیلی ناراحت شدم.این کارت رو دوست نداشتم.خودت رو خیلی دوست دارم ولی این کارت منو خیلی ناراحت کرد.
  6. اونجایی که درجمع گفتی من دستپختم خوب نیست،خیلی ناراحت شدم.کنار این همه ویژگی های خوبی که تو داری، این حرفت منو رنجوند.

پس موضوع را مستقیم نمی گوییم.اینطوری اگر انتقادمان وارد نباشد، او می گوید:نه،اشتباه فکر می کنی و راجع به آن توضیح می دهد.ولی اگر به او مستقیم بگوییم:تو بی فکری! دلش می شکند.

به جای اینکه بگوییم : تو خیلی سرد و بی احساسی! بگوییم: به نظرم رفتار تو با من گرم و صمیمانه نیست.یا بگوییم :اون رفتار یا حرفت من رو رنجوند.

یادمان باشد در این مرحله، از گفتن کلمات همیشه و هرگز بپرهیزیم.مثلا نگوییم: تو همیشه منو ضایع می کنی!

دقت کنیم در این مرحله، هر چقدر رفتار را دقیق تر و موردی تر مطرح کنیم، انتقاد ما موثرتر خواهد بود.

  • ارائه ی راهکار(تبدیل انتقاد به پیشنهاد یا درخواست):

در این مرحله به شخص می گوییم که من چه درخواست چه اقدام، پیشنهاد یا قولی را دارم(بعدا چه کار کن).چون هدف ما از انتقاد کردن این است که شخص رفتارش را تغییر دهد و شرایط بهبود پیدا کند.

از درخواست های کلی و مبهم بپرهیزیم،مثل:

  • بهم توجه کن.
  • بهم احترام بذار.
  • بهم کمک کن
  • ازم حمایت کن.
  • منو درک کن.

هر چه دقیق تر درخواستمان را مطرح کنیم، بهتر است:

  • گوش کن
  • بنشنین
  • ببرش
  • به من بگو
چگونه وارد یک جمع شویم؟
ادامه ی مطلب

پس آرام ،ملایم و دقیق درخواستمان را مطرح کنیم.البته وقتی از رفتار کسی ناراحت هستیم،با ملایمت گفتن برایمان خیلی سخت است اما ارزش دارد.اگر برای درخواستمان یک دلیل بیاوریم، متقاعد کننده تر خواهد بود.همچنین بهتر است درخواستمان راحت به جای دستوری،به صورت سؤالی یا خواهش دربیاوریم تا اثرگذارتر باشد.

مثلا

به جای : تو خیلی بی تفاوتی!

بگوییم: اگه حواست به فلان نکته باشه،ممنونت میشم.

به جای: تو همیشه آبروی منو می بری! بد حالم رو گرفتی! واقعا خیلی بد بود کارت!

بگوییم: میشه ازت خواهش کنم دفعات بعد این موضوع رو در جمع مطرح نکنی تا اعصابم خورد نشه(دلیل)؟

به جای: چرا آدرس نمی پرسی؟

بگوییم: اگه از یکی سوال کنی، ممنونت می شم(دلیل).یا بگوییم: میشه ازت خواهش کنم از یکی بپرسی تا خوشحال شم (دلیل) ؟

به جای: مثل آدم غذا بخور! چرا اینقدر می ریزی؟!

بگوییم: میشه ازت خواهش کنم غذاتو جمع کنی تا زحمت من کمتر شه (دلیل) ؟

به جای: صد بار بهت گفتم با شلوار کثیف نیا تو خونه! باز با شلوار کثیف اومدی؟!

بگوییم: می دونم خسته ای(همدلی و درک احساساتش).تا من برات چایی بریزم،میشه لطف کنی اول شلوارت رو بیرون عوض کنی تا من خوشحال شم (دلیل) ؟(می بینید چقدر قشنگ میشه ازش دلبری کرد؟)

پس درخواستمان را خیلی ملایم بگوییم.اگر محکم بگوییم،او لج می کند! چون تغییر کردن سخت است.وقتی به کسی می گوییم که عوض شو! او فکر می کند که من حتما آدم بدی هستم که باید عوض شوم! پس ملایم گفتن خیلی مهم است.

متأسفانه ما یا مدت ها خواسته مان را نمی گوییم یا اگر می گوییم، خیلی بد می گوییم! پس خواسته مان رو درست بگوییم.

نکته ی مهم این است که تغییر کردن سخت است.مثلا قرار می گذاریم که غذایش را جمع کند و می گوید: باشه! او به تعداد روزهای عمرش عادت کرده است که شلخته غذا بخورد.حالا با یک درخواست ما ممکن است بخواهد عوض شود اما یادش می رود.این فراموش کردن، کاملا طبیعی است.

حالا اگر موقع خوردن وعده ی غذایی بعدی، یادش برود که غذایش را جمع کند،نگوییم: مگه من بهت نگفتم غذا تو جمع کن، خوبه خودت هم گفتی باشه! با این جمله او لج می کند! یا اگر هم جمع کند، با نارضایتی است.

بدانیم با یکبار گفتن، عادت یک عمر عوض نمی شود.بنابراین هنگامی که برای اولین بار درخواست می کنیم،بگوییم: همسرجان، می تونم ازت خواهش کنم وقتی حواست هست، غذای روی میز رو جمع کنی تا زحمتم کم بشه؟بعد که گفت باشه،بگوییم: با توجه به این که عادت کردی و ممکنه یادت بره، اجازه دارم که بهت یادآوری بکنم؟

حالا که از او برای یادآوری اجازه گرفته ایم، دفعه ی بعد با خیال راحت به او یادآوری می کنیم.

دفعه ی بعد بگوییم: عزیزم چون بهم گفتی، بهت می گم.فقط خواستم یادآوری کنم.الان می خواهی یا نه؟ پس دنبال فقط یک بار گفتن نباشیم. شاید لازم باشد بیست بار ملایم بگوییم تا تغییر اتفاق بیوفتد.

متأسفانه اغلب آدم ها یک بار که می بینند تغییری در شخص اتفاق نیوفتاده، بار دوم می گویند: نه بابا! ولش کن! این آدم بشو نیست! در صورتی که در این شرایط بهتر است از خودمان بپرسیم: من چطوری می تونم ایندفعه این کار را متفاوت از قبل انجام بدم؟

نکته ی مهم این است که درخواستمان را مثبت بگوییم نه منفی.یعنی به جای اینکه بگوییم چه چیزی را نمی خواهیم، بگوییم چه چیزی را می خواهیم.مثلا

به جای: چرا اینقدر بد عکس می گیری؟!

بگوییم: عزیزم دوربین رو اینطوری بگیری، عکس بهتر میوفته.

به جای: اینقدر بداخلاقی نکن!

بگوییم: میشه اگر یه اشتباهی کردم، آروم تر بهم بگی؟

هر چقدر درخواستمان دقیق تر باشد، بهتر است.مثلا

به جای: با من مهربون تر باش.

بگوییم: میشه اگر اشتباه کردم، در خلوت بهم بگی نه در جمع؟

  • وقت دادن و اختیار دادن:

آخرین مرحله و کلیدی ترین قسمت انتقاد کردن این است که به طرف وقت و اختیار دهیم تا تحت فشار قرار نگیرد.با این کار انگار به او می گوییم هر موقع دلت خواست،خودت را اصلاح کن.در این مرحله جملاتی مانند اینها به کار می آید:

  1. حالا یک کم راجع به این قضیه فکر کن،هر جور دیدی درسته اقدام کن.
  2. چون برام خیلی عزیزی اینو گفتم،خودت بهتر می تونی راجع بهش تصمیم بگیری.
  3. عزیزم اینو بخاطر بهتر شدن زندگی مون گفتم،لازمه هردومون بیشتر راجع بهش فکر کنیم.
  4. عزیزم حالا این نظر من بود.شما فکر کن ببین چطوره.
  5. البته الان هم قرار نیست به من جواب بدی،سر فرصت که حوصله داشتی،خودت یه بررسی بکن،ببین اصلا درست می گم یا نه.
  6. حالا رو حرف من فکر کن،ببین حتما یک سری ایراداتی هم توش هست.حالا بعدا دوباره با هم صحبت می کنیم(یعنی لازم نیست الان جواب بدی).
  7. حالا من نظرم رو گفتم.هر جور خودت تشخیص می دی.
  8. من نظرم رو گفتم، هر جور خودت صلاح می دونی.
  9. حالا الان هم نمی خوام بگم همین الان این کار رو برو انجام بده.هر وقت حوصله داشتی برو انجامش بده.
چگونه خود را معرفی کنیم؟
ادامه ی مطلب

این بخش خیلی مهم است چون تا قبل از این مرحله، با وجود ملایم گفتنمان، طرف مقابل همچنان نگران حفظ آبرویش است و می خواهد جواب ما را بدهد و رفتار نادرستش را توجیه کند.در نتیجه استرس می گیرد.اما وقتی به او اختیار دهیم، استرسش برداشته می شود.او در جواب می گوید:مرسی که گفتی،باشه فکر می کنم.

حالا با این فرمول، انتقاد: چرا این حرف رو تو جمع زدی! پیش می بریم:

  1. کسب اجازه: حمید جان،کی یه صحبت کوچولو با هم بکنیم؟
  2. حُسن جویی یا اعتراف به اشتباه خودمان: ازت ممنونم که توی مهمونی دیروز خیلی حواست به من بود.مرسی که اینقدر بهم کمک کردی.
  3. گفتن نظر شخصی: یه چیزی به نظرم می رسه
  4. اشاره به رفتار نه به شخصیت او: اونجا که این حرف رو زدی، من خیلی ناراحت شدم، چون دوست ندارم این موضوع در جمع مطرح بشه.
  5. ارائه راهکار: میشه از این بعد این موضوع رو توی مهمونی ها مطرح نکنی؟
  6. دادن وقت و اختیار: ازت خواهش می کنم روی این موضوع فکر کن.

ما با این مراحل انتقادات را سازنده و اثربخش می کنیم.چون هدف ما از انتقاد کردن این است که شخص یک تغییری را در رفتارش دهد و بهتر شود. بنابراین لازم است که بسیار ملایم، حرفه ای و هوشمندانه این کار را انجام دهیم.

با انتقاد کردن درست، او را شرمنده می کنیم. بنابراین بدون اینکه ناراحتش کنیم، می توانیم به اصلاح شرایط نامطلوب بپردازیم.

به نظر شما با این انتقاد آرام، اصولی و ملایم، چقدر احتمال دارد که این اتفاق دوباره تکرار شود؟

مهارت های غیر کلامی انتقاد کردن

چندتا نکته ی دیگر در ارتباط با مهارت های غیر کلامی هم هست که در هنگام انتقاد کردن لازم است که به آنها دقت کنیم:

  • بدنمان حالت گارد نداشته باشد.
  • بدنمان حالت مظلومانه نداشته باشد.
  • بدنمان حالت دوستانه داشته باشد.دقت کنیم دست به سینه یا دست به کمر نباشیم.
  • فاصله را رعایت کنیم.یعنی بیش از حد نزدیک یا بیش از حد به او دور نباشیم.حالت خیلی نزدیک، استرس زاست.حالت خیلی دور،غیردوستانه است چون انگار داریم فاصله مان را با او حفظ می کنیم.
  • بدنمان را با او هم راستا قرار دهیم.مثلا اگر او نشسته،ما ایستاده نباشیم و برعکس .بطور مثال همزمان با انتقاد کردن در حال تماشای تلویزیون نباشیم. فرض کنید در حالی که بدنمان به سمت تلویزیون هست،شروع به انتقاد کردن کنیم.در این صورت با او همراستا نیستیم.اما اگر کامل جهت بدنمان را به سمت او بچرخانیم، با او همراستا می شویم.
  • با او همگام باشیم.تا حد ممکن مثل خودش باشیم.یعنی اگر لباس غیررسمی پوشیده،ما هم لباس غیررسمی بپوشیم.اگر ما سرحالیم،او خسته است،به او فرصت دهیم تا سرحال شود.بنابراین تا جایی که امکان دارد شبیه او شویم.اینگونه او راحت تر انتقاد ما را می پذیرد.
  • چهره مان عصبانی و طلب کارانه نباشد.
  • حرف هایمان حس تمسخر را انتقال ندهد.

یادمان باشد وقتی دیدیم بعد از انتقاد کردن، آن شخص رفتارش را تغییر داده، حتما او را تشویق کنیم.مثلا بگوییم: آفرین که غذاتو جمع می کنی.

یادمان باشد تعداد تعریف ها و حسن جویی هایی که از یک نفر می کنیم، باید خیلی بیشتر از تعداد انتقادهایمان باشد تا رابطه ی سالمی داشته باشیم.

دوستان خوبم در این مقاله یاد گرفتیم که چگونه انتقاد کنیم؟

فرمول انتقاد کردن به صورت زیر است:

  1.  اجازه گرفتن
  2. حسن جویی یا اعتراف به اشتباه خودمان
  3. گفتن نظر شخصی
  4. اشاره به رفتار نه به شخصیت او
  5. ارائه راهکار (تبدیل انتقاد به پیشنهاد)
  6. وقت دادن و اختیار دادن

برای یادگیری بیشتر مهارت انتقاد کردن و انتقاد پذیری، محصول آموزشی زیر را تهیه کنید:

فیلم کارگاه شخصیت آهنین

برگرفته از:

کتاب تیغ

مقاله های مرتبط :

دیدگاه خود را بیان کنید :

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

۴ دیدگاه برای این مطلب ثبت شده است

  1. Zahra
    ۷:۴۰ ۱۳۹۸/۱۰/۰۲

    واقعا سایتتون کامل و خیلی کاربردیه.
    تو برنامه ام گذاشتم هر هفته سه تا پستتون رو بخونم و تمرین کنم.
    فرقتون اینه که راه کار دادین و تمرین ها ی اثربخش. فقط توضیح مسئله نیست.
    ازتون ممنونم

    • مریم معتمد پویا
      ۹:۵۳ ۱۳۹۸/۱۰/۰۴

      زهرا جان ممنونم از بازخوردت چون با دیدن پیامت برای ادامه دادن به مسیرم، انرژی مثبت گرفتم.
      آفرین به تو که اهل یادگیری و تمرین کردن مهارت های ارتباطی هستی چون هیچ مهارتی بدون تمرین زیاد به دست نمیاد.
      خیلی خوبه که برای مهارت های ارتباطی وقت می ذاری چون واقعا ارزشش رو داره.

  2. ronak
    ۶:۱۲ ۱۳۹۹/۰۲/۲۷

    ممنونم.به یادگیری این موضوع به شدت احتیاج داشتم و دارم.

    • مریم معتمد پویا
      ۹:۵۷ ۱۳۹۹/۰۲/۲۹

      خواهش می کنم روناک جان
      بله، مهارت مهمیه که همه مون نیاز داریم بلد باشیم.
      موفق باشی.